In the hidden forests and sea waters

Soon upon our amazing experience on Maljovica, our dear friend Ilija suggested heading off to Greece, for some more climbing plus sea dipping. And there we were, ready to go. Ilija and Meto are the craziest combination ever. With them, you get to hear the funniest jokes, and most surreal ideas. They joke in such a smart way that it is impossible to ignore them yet hard to stand all the jokes they throw randomly :) But it is overall a lovely combination. Ilija is one of the best sport climbers I know and it is a real pleasure watching him do 7c/8a on sight. Meto has progressed so much so it is yet another pleasure seeing him do some hard stuff. And so we took off. First stop, the cheap kind of Lidl supermarket called KAM. Ile found a cardboard box in which we packed all our groceries. His Opel Astra is one hell of a lady, great ride, spacious, with an ISUZU engine, whatever the hell that means, but we heard it way too many times from Ilija.

We departed later in the afternoon, from where I live in Skopje. I jokingly asked if they all took their passports. Turns out Meto didn't, so we went all the way back to the city center to fetch his passport. We then went towards Greece. A nice ride, some 360 almost 400 km to Pyli our first stop. We arrived at night, had a bear in a little caffee in the nice old town center and went towards Mouzaki, where we found a good sleeping spot. Mouzaki is a great sport climbing site but faces south and can be climbed in the summer months only after 5pm. So we went down to Pyli. The ride is scenic and so is the short hike from the parking lot - some 20 minutes, following a water pipe from which you can fetch ice cold water. In the middle of the forest, chilled and pleasant amidst the 40 degrees C outside the forest lies a lovely wooden platform, as if from a fairytale, where climbers can sleep.

Ile started immediately with a 7c/8a and managed to pull it with a few falls. Meto and I climbed top rope for the day because the only 6a was busy and we though warming up on a 6a at least would be nice. But Ilija did all the work for us, setting up 6c/7a route that we climber and a few more. The next day we climbed in the most beautiful tufa part of the rock where the greatest routes are. Heavy stuff again. And then we headed to Volos. CLimbers in Pyli told us there was some great tiny hidden beach called Mikro and some great rock climbing there. So we headed there in the midst on nowhere and arrived in a remote area right across the island of Skiathos, on a small isolated sandy beach with turquoise waters... We dipped in and enjoyed and had some tzatziki salad...  Went to the climbing crag in the afternoon. Some great 10/15 routes, we were all alone in a lovely area with grass surface where we opened our tent and spent the night. We also walked to the beach at night and had white wine, got a bit drunk and it took us 20 minutes to get back to the routes on a steep road.. Fun times.. We climbed a few 6as in the morning and Ile did a 2 pitches 6b/c... Some more white wine in the afternoon and a few more dips in the sea and we headed back to Skopje...

Great experience, Mikro is the place of dreams... so is Pyli...Our adventure lasted from the 5-8 July
Hope to get back there soon.

                                               First stop on our way to Pyli.. the sea...

The magic forest and the platform 

                                                     Ile on 7c/8a

The worst open can ever

                                                   The hidden Mikro beach overlooking Skiathos

                                          On the rocks near Mikro: Ile on 6b+

                                                         Meto leading a 6a

                                                        Me leading that same route (6a)

Бугарија, Маљовица - Мистичен вознес низ класиката

Долга песочна плажа, кајт сурфери, ветер, ладно, бело вино и бескрајно отворениот Јадран ми се распослани пред очите. Сонцето ја суши морската вода од мене, оставајќи солени траги по рамењата. Опуштени, бексрајно опуштени три дена на море. Па сепак, желбата за качување тлее во некои скриени фолдери на мојот ум. Му пишав мејл на Зоран Мајсторски од Радовиш за да веднаш потоа добијам одговор дека и тој размислувал за некаква заедничка акција, овој пат на Маљовица, Бугарија.  Совршено, си велам, и веднаш му потврдувам дека сме за, се уште во таа опуштена трилогија на вино, море, сонце. И така бидна. Се договоривме со Зоки дека тргнуваме на Маљовица во петок на 27ми јуни, тој и Јове од АК Плоча, Мето и јас од АК 8. Набрзо потоа добив уште еден мејл каде Зоки ме прашува ќе има ли место во колата за уште едно „дете“. Си помислив, ајде ок, ќе се стиснеме 5 луѓе некако, но детето навистина беше 12 годишно дете, Стефан ака Кице, херојот на нашето патешествие. 

На Маљовица сум била многу одамна, некаде 2000та година, бидејќи таа година интензивно планинарев по Балканските планини, од Шарските бесконечни врвови, преку боговскиот Олимп, до највисоката балканска Мусала, низ седумте рилски езера, стрмната Каменица и секако Маљовица. Но, никогаш таму не сум качувала. Знаејќи дека одиме со Зоки, бев свесна дека ќе биде некој многу сериозен потфат. И така и би. Од Зоки добив листа на насоки и останав вџашена од разновидието но и од грандиозноста на карпите особено на северната карпа на Маљовица кон која стремевме. И еве ваква си скролав низ компјутерот пред да тргнеме. 

Северо-источната карпа Маљовица од која се излегува на врвот од 2729мнв. Безброј насоки, тешко да се одлучиме каде. Ја одбравме 12ка - Класически, искачена првпат далечната 1938 од Константин Саваджиев и Георги Стоименов

Тргнавме на 27ми јуни, петок од Скопје со Мето околу 2 часот, а Зоки, Јове и Кице ги собравме од клучката кај Штип околу 3 часот и продолживме кон Македонска Каменица, Делчево па се до малиот граничен премин кон Станке Лисичково. Во Бугарија возевме низ Дупница, Самоков, се до паркингот на она што тие го нарекуваат ПСЖ - планинска спасителна служба Маљовица, каде исто така се наоѓа и истоимениот ски центар. Стигнавме некаде околу 7 часот навечер, веќе 8 по бугарско време. Ги впрегнавме тешките ранци и тргнавме низ прекрасната шума кон домот Маљовица. 

Патот до домот трае околу 45 минути. Се движите низ прекрасна шума, со многу вода која блика на секој чекор. Планинарскиот дом Маљовица е во одлична состојба а спиењето со вреќа, чини окоу 6 евра. Шатори може да се постават во непосредна близина. 

Вода насекаде... 

Мистично дочекани од карпата Куклата, во непосредна близина на Домот

Во домот стигнавме околу 8/9 часот навечер, зависно од временската зоната. Испивме по едно Пиринско пиво со Мето, се договоривме со Зоки дека утре одиме на северната карпа на Маљовица и си легнавме. Станавме рано, околу 6 часот наутро и се подготвивме. Се договоривме дека ќе ја одиме насоката Класкически, Мето и јас, голема линија од 8 јажиња, околу 300 и нешто метри должина, стартот на околу 2400 мнв, првпат на планиска карпа во услови какви до сега не сум искусила. Пристапот до карпата трае околу час и половина, прво по тежок стрмен терен познат како заечка патека, која ја забиколува импресивната карпа Куклата, веднаш до домот, инаку исто полна со спортски но и долги насоки со оценки 8, 9 со лепени клинови. По излегувањето на седлото, патеката стивнува во тежина но трае. Сепак импресивните глетки и грандиозноста на титанот ве хипнотизираат низ некоја комбинација на блага опиеност од убавината и стравопочит која пулсира се посилно со секој чекор со кој се доближувате до карпата. Нашата насока имаше снег во основата и не беше лесно да се стигне до подножјето кое самото беше отцепено од снегот, а помеѓу карпата и снегот голема процеп со висина од околу метар ипол. 

Стрмните секции во пристапот со чести снежни пасажи

Зоки во стрмните секции на заечката патека која проаѓа покрај Куклата

Излез на седлото од каде почнува полесно движење до карпата

Поглед од седлото, по излезот од заечката патека, во подножјето на титанот

Специфичниот пристап до стартот од насоката, низ снежен пасаж

Мето го проби патот низ снежниот дел по што дојдов јас и донесов дел од опремата. Се поздравивме со Зоки кој тргна полево од нас, на Синева. Специфичноста на првиот дел обвиен во снег не дозволуваше да се стои згодно ниту да се постави некаде јажето. Се обидов да го ставам на страна од снегот, но не беше лесно. Наместо јажето, се потрпев себе си на снегот и набрзо потоа осетив дека сета облека ми е мокра. Сонцето кое првично ја облеваше карпата сега веќе вртеше околу и сосем логично, бидејќи ова е северната страна. Мето тргна прв, по лесен терен, па сепак воопшто не лесен, бидејќи снегот се уште се топеше, клинови едвај да имаше а карпата беше лизгава. Стигна до дупката на првото јаже, каде уште вода течеше низ карпата. Страшно си помислив, што ако е вакава цела насока. 

Второт јаже го продолжив јас, а тоа оди по голем траверс кон лево, повторно по влажни секции, по што се стигнува на голема полица со сидриште. Од тука почнува една од најимпресивните должини по гранит, добро оклинчена со алпинистички клинови, но не премногу фреквентни. Полужлебно, полуплочесто качување, со неверојатно константен интензитет. Во описот пишуваше дека должината треба да е 40 метри и така и теравме. Мето направи сидриште по одличното, течно, концентирано водење. Стигнав јас, возбудена од интензитетот на линијата, од цврстината на карпата во должината и од фантастичните движења низ пукнатини, плочи, жлебови. И тука настана мала забуна. Она што според скицата мислевме дека е 4 јаже, всушност во случајот се чини дека беше 5то. Имено, должината од 40 м очигледно требала да се одбележи како должина од 2 јажиња од по 20 или можеби 35 и 30, но ние некако се фокусиравме на тоа дека мора да е 40м. Така, според реконструкцијата на работите подоцна, веројатно сме споиле две должини во една, поради што визурата што ја имавме за насоката со она на скицата ни се помеша.

Се издигнав низ неколку тешки движења по ронлив а потоа тревен терен, каде едвај, во специфичен премин кон лево најдов еден клин и излегов на трева каде најдов сидриште. Го собрав Мето до мене и застанавме. Упорно гледавме во дел од описот кој требаше да врти на десно, но всушност веќе сме биле во делот кој треба да траверсира силно кон лево околу еден голем превис под кој, како што разбравме, првите качувачи на класичната насока, бивакувале. 

Мето тргна веднаш нагоре, немаше ништо и едвај се врати, тргна кон десно во плочи и страшен терен и едвај се врати, тргна кон лево каде што виде само еден клин и едвај се врати. Времето се затвори. Тотална магла, само оние делови карпа пред нас директно се гледаа. Неколкуте планинари кои ги гледавме долу веќе одамна ги немаше, маглата се движеше споро и тивко, тишина на сите страни, а со Зоки загубен контактот. Се обидов да го викнам но немаше одговор. Страшно... Почна многу да ми студи, се облеков со монтка, нагрнав се што имав на мене. Сами тука, на полицата на 2500 м, снег под нас длабоко во основата и студ. Почнавме да размислуваме за абезлување, но имавме само едно јаже, а се уште несвесни дека сме споиле две должини во една, не знаевме како би ја спуштиле должината од 40 метри со едно 70 метарско јаже со оглед на тоа што немаше лепени клинови. Рековме, ок ќе оставиме опрема, што и да треба но ајде уште еден обид барем да направиме. Мето му се јави на нашиот добар пријател качувач од Бугарија Кирца, кој доаѓаше накај Маљовица. Разговор траеше неполн минута, но Кирца разбра каде сме и на која секција имаме проблем. Се прекина врската. Чудо беше што воопшто имаше мрежа. Ни стигна порака, на големиот превис, траверс во лево. Клучна за нас во тој миг. 

Мето тргна, и наеднаш карпата како да му се насмевна со куп клинови кои се распослаа од таа насмевка. Добро, е, знаевме дека е тоа линијата и тргнавме. Голема траверса, многу експонирана со специфичен излез. Апсолутно психолошки моќна, особено што во првите чекори околу превисот повторно вода и мокра карпа. Мето ја водеше одлично и стигна до наредното сидриште. Продолживме понатаму по дијагонала, две должини тој и јас. Најдов сидриште од лепени клинови и го слушнав Зоки одозгора. Тоа е тоа, знаевме дека сме ја нашле линијата и дека сме на добра патека, само фалеше уште една должина низ камините и излез на врвот. Влегов во каминот. Тотален трад. Должината од 40 м, едвај да имаше два клина. Имав опција да излезам од каминот, но некако не ми одеше од рака и му се вратив. Неколку напорни движења, бидејќи во мигот кога сакав да се издигнам се заглавував со ранецот и опремата,  под мене два френда за кои длабоко се надевав дека добро сум ги поставила. Мето потврди подоцна, бидејќи се намачил со вадење особено на едниот од нив. Прекрасна линија која стига повторно до превис кој треба да се заобиколи. Ми беше страв но пак го слушнав Зоки како ме охрабри и рече, ајде Маич, уште ова и надвор си. Се движев полека, внимателно и излегов после неколку движења на тревата каде чекаа Зоки, Јове и Кице. Каква насмевка ме облеа... Благодарам Маљовица, си помислив во себе и го повикав Мето да тргне. Излеговме. Треперев од возбуда, Се прегрнавме, се сликавме, бевме вџашени од глетките, од бескрајот, од езерата, карпите, маглата која почна да се трга, Рилскиот манастир кој се распола под нас... аххх какви глетки, какот трепет... 

И секако изненадување, излез на врвот Маљовица, 2729 мнв, а потоа три часа отстап по незгодни тераси со камени блокови, а на нас тешките ранци... Силината на возбудата од искуството беше огромна и отстапот иако тежок, го поминавме без поголеми зстанувања. По едно големо Пиринско пиво и бескрај емоции. Утредента качувавме на Куклата, спортски насоки, а Зоки со децата качи ѕверска насока Класическа, оценка 7, Јове ја водеше. Браво за нив! Потоа назад по патот, и пак до клучката кај Штип каде се поздравивме и разделивме.

Бескрајна благодарност до Зоки за иницијативата и поддршката, до Кире за смс-от кој не насочи во вистински правец, до Мето кој неверојатно концентирано водеше и смирено расудуваше во најтешките мигови, а над се до карпата, до нејзината енергија и решеност да не прими и пушти и секако до глетките кои пленеа и ја полнеа душата со мелем... Од малата птица со црвени крилја на третото јаже, до дивокозите кои дозволија да ги сликаме и двата зајци кои претерчаа низ снегот. 

Мето во третото јаже, една од најимрепсивните должини

Во големиот траверс околу превисот, клучното вртење во лево за да се продолжи по насоката

 Јас на сидриште на втората должина

Мистичните глетки од врвот

Мето во последните движења од каминот, пред сам крај на насоката...

На излезот од каминот и од самата насока, на самиот врв

Езерата, снегот, планините, падините

Глетки во недоглед...

На врвот

Храбрите Јове и Кице

Ни излезот до самиот врв од Маљовица после излезот од карпата не е така едноставен

Пиво за наздравје

Утредента, качување по спортските насоки во близина на домот

Ова беше приближно нашата линија на движење по јажиња

Ете така.... мистично, вознесно, моќно, страшно, прекрасно...

  

Sliding down the Gold-ditched Summit – Bakardan Ski Touring

It sure was one of those lazy mornings, physically slow totally unhurried, but rather energetic in terms of ideas that just came thrashing in our minds.  Yes, it was a somewhat cloudy, grayish yet light infused day – Friday, the 22^nd February. The few of us – by which I mean, the really few of us - a small group of people nicely tuned in and conflated in our passion, our cravings, and even in the spaces and places we geographically  grew so fond of- these few of us brightly and lightly decided to head over that day to Bakrdan.  Bakrdan, that fascinating peak, whose name originates from the Turkish word for a corn-flavoured, golden-like meal, is the third highest peak of the endlessly breathtaking, and to an extent, heart breaking Shar Mountain. There he is, Bakrdan with 2704 masl, constituting the Shar Mountain Crown, made up of Bakrdan itself, Mal Turcin (2707) and Titov Vrv (2747).

Approaching the peak can be made from the difficult, strenuous route via yet another mind-blowing peak-Ceripasina (2525m) and through a much more mellow approach through the valley of Vakaf, which leads you, through a long, easy traverse, straight to the valley underneath Bakardan. We picked that line, easy, long traverse, strapped our split boards and touring skis on, and the 4 of us, Aleksandar, Elena, Meto, and myself headed into the adventure we so swiftly decided to take on, at round about 11.30 am. I’ve spent most of the 2014 winter up on Shapka, the Queen of Queens, bold, omnipotent, the gravity core of the whole Shar mountain range. Crisp in her outward appearance, rough and gentle, so multidimensional and ragged, protruding over the valley of the town of Tetovo, dominating over our hearts, all those 4 hearts that went on a journey that day, she stands boldly and powerfully. Such a beauty she is.

The Shar mountain dog – the Sharplaninec, is yet another one of her most amazing, miraculous creations. And there she was with us, Burka the Sharplaninec dog, which appeared from nowhere, and fell straight in our arms and directly into our hearts. She sure led and showed us the way to much of what we were about to discover.

We had our skins on for almost 3 hours, 1.30 minutes light traversing, the rest of it, steep rocky terrain, parts of which required that we take our split boards/skis off. We approached the last few hundred meters bellow the summit at about 3 pm and looked down straight into the most amazing, wide, yet ragged and rocky couloirs, which I have previously only seen in summer. The approach there was icy, hard and slippery at times, but we made it. We looked at the Summit, and the watch, thinking if there is any sense in leaving our skis and heading to the summit for the sake of it, but we decided to stay there, eyes glued to the couloir and the imagined line to ski down to. 

Meto dropped in first, on a hard, icy, bumpy, steep terrain, with Burka following him, with the utmost of passion and care I have ever seen in a dog.  Elena and I followed, and then Alex. We all met at one safe point only to continue in a next icy, narrow couloir, me catching an edge with my heel several times in the ice but still overwhelmed and utterly happy. Then followed the canal, packed with snow, though hard, but cheerful to ride, like a video game of some sort and long… oh so long and joyful it was. Finally, we stopped under the rocks, which marked the end of ridable terrain looking back at our skied line, so unique, beautiful, and daring.  There is really very little one can say or do in such moments of utter joy, but bow to the mountain for allowing us to see that, and hope we get more chances at riding numerous other lines. We skinned back for 45 minutes more with Burka leading the way, strapped our equipment at 5.30 pm near the ski resort to slide down the last pitch of run and skied our way down to the bosom of Shapka.  Overjoyed, grateful and shiny we were… 

                                        Meto and Elena getting ready for skinning 

                                          The easy traverse section of the touring

                                          Meto looking for snow...

                                          There he is, the couloir...

                                      Icy, steep sections, which required taking off our equipment

                                          Taking our equipment off in the steep sections before Bakardan

                                           
                                             Elena on one of the steepest sections before the couloir.

                                           Meto riding boldly

                                          Looking at our line... Beauty Full...

                                                          Burka my Love

                                                                             Joyful Snowflake Guerrilla membas 

Современа номадо-логија

Голем дел од моие патувања беа резултат на професионална надградба, работни обврски, образование, но дури и тогаш, беа поттикнати длабоко од мојата внатрешна одлука да патувам, да почувствувам какви се боите, мирисите, изгрејсонцето, храната и зачините, таму некаде, надвор од ова што го познавам. Со текот на времето, почнував да чувстувам дека патувањата му даваат нова свежина на умот, особено оние кои извираат од најскриените дамари на нашето срце. За мене, тоа се одењата в природа, искачувањата на големите планински врвови и карпи, моите храмови, местата низ кои ја ткаам врската со и свеста за себе.

Моето семејство беше номадско по природа. Уште на 6-месечна возраст ме качија на 1700 м.н.в., на Попова Шапка, гравитациониот центар на Шарскиот масив. На 3 години татко ми, ми ги откриваше бесконечните убавини на храмовите на овој свет, планините, носејќи ме на рамо сѐ до врвот Љуботен – 2499 м.н.в., на Китка, на Јелак. Си играв со небеските чувари на Шарските пасишта, големите мудреци – Шарпланинците, на кои им бев едвај во висина на нозете. Со мајка ми патував во Рим, а сите заедно бевме дури до Мароко, патувајќи низ цела бивша Југославија и Европа. Подоцна, тргнав сама. Имав мало загревање со европските земји, за да наскоро потоа, отидам преку Атлантикот на студии во Америка. Приказната понатаму самата се отплеткуваше.    

Бев во многу градови ширум светот. Иако во некои од нив бев само во проаѓање, се случи да ми остават впечаток посилен од некои, пак, во кои престојував подолго. Сепак, секако би ги издвоила, Тусон – Аризона, Бостон, Сан Франциско, Куала Лумпур – Малезија, Сингапур, Кембриџ-Англија, Нагоја и Кјото – Јапонија, Техеран – Иран, Доубајазит – Турција, Маракеш-Мароко. Искуствата од сите овие места се разликуваат, па сепак, обединети се во интензитетот на возбудата која ја доживував со самото тоа што бев таму некаде, чувствувајќи дека низ патувањата, ја откривам повторно хармонијата која можеби некогаш постоела помеѓу човекот и светот/универзумот. Тусон беше волшебен со своите изгрејсонца и зајдисонца, со планините и Навахо и Хопи индијанците кои сѐ уште живеат во тој реон. Сан Франциско беше интензивен, културно богат град, архитектонска загатка со своите улици кои одат угору и удолу, отворен кон Пацификот, блиску до најубавите карпи и планини на Калифорнија. Куала Лумпур беше своевидно естетско, гастрономско, религиозно искуство, преку архитектурата, до улиците кои мирисаа на чудесни зачини, егзотични овошја и тајни тутуни, разните култури олицетворени во лицата на индусите, муслиманите, Кинезите, па сѐ до импресивните џамии и хиндуистички храмови во карпи. Јапонија бездруго беше друга планета за чие опишување ќе ми треба повеќе простор. Будистичките храмовите со своите тешки дрвени порти и шуми од бамбуси најсилно пулсираат во мене. Кембриџ мирисаше на книги и дожд и наука. Техеран и Каспиското море ме освоија со аурата на древните тајни на Персија, пештерите на Зороастријанците, планинскиот врв Дамаванд -5610 м.н.в. Доубајазит- Курдски дел од Турција ме плени со интензитетот кој едно такво мало место може да го има, веројатно бидејќи се наоѓа под падините на библиската планина, Арарат -5137м.н.в. Маракеш е исполнет со волшебства, од улици преполни зачини до плоштад пол секаква храна и хипнотизери на кобри.

Никогаш не патувам со цел. Верувам дека патот до целта е патот до крајот. Оставам доживувањата сами да се ткаат. Потрагата е инаку бескрајна. Доколку и трагам по нешто, трагам по убавината пред мене, зад мене, насекаде околу мене и во мене, како што вели една стара Навахо молитва. Таа-убавината, е толку сѐприсутна, па сепак, во овој и ваков забрзан, потрошувачки свет, заборавивме и дека воопшто постои. Уште помалку, пак, се обидуваме да ја здогледаме.

Доколу  внатрешниот мир и хармонијата со вас и светот околу вас, извира од патувањата, тогаш нема ништо поскапоцено од таквото искуство. Токму патувањата ја возобновуваат таа врска која ја имаме со космосот и ја враќаат снагата на духот и умот. Патувањата не треба да се обезглавено трчање од едно на друго место, безполезно шкрапање со апаратот и доживување на местата низ објективот, наместо низ нашите очи и срца. Тоа денес, се случува и многу луѓе патуваат токму така, залудено, бесмислено, или во работна/бизнис треска од еден во друг авион или во туристичка избезуменост, од еден до друг град. Секое вистинско патување надвор, треба да вреже по една нова приказна, длабоко во нас.

Имало такви мигови, но ете, сѐ уште не сум се одлучила за таков финален чекор. Градовите сами по себе никогаш не ме заскокоткале доволно силно за да копнеам по останување. Се случило в планина или во некое мало место под падините на некоја планина или карпи, да посакам да останам или да си го замислам остатокот од животот таму.

Животот како номад е бескрај од можности, одгатка на нашето постоење, сон.

Вистинско превозно средство за номадизам - нозете. Авионите се најбрзи и моќни во тоа да ве пренесат од една хемисфера на друга за неколку часа, но со тоа и средства за брзо пренесување на вашата тага, чемер, немир или радост од едно на друго место. Секое превозно средство ви открива инакви перспективи и пејзажи, но со нозете, знаете до каде и колку можете да одите, а патот струи низ вашите стапала па се до вашето срце. Зарем не е тоа и суштината на номадството?

Сретнав секакви луѓе. Се запознав со Индијанци и го допрев златниот пердув од орелот, исклучително важен симбол за Навахо Индијанците. Во Иран, еден Иранец, кој не знам од каде се појави, постар човек ми помогна во последните чекори од искачувањето на Дамаванд пеејќи ми некои волшебни песни. Зарем може тоа рационално да се објасни? Во Англија и Маџарска запознав антрополози, филозофи, луѓе блиски на мојата академска определба со кои и до денес комуницираме и соработуваме.

А во другите земји честопати се чувствувам како дома, но не секогаш. Некогаш не можете да го заобиколите чувството дека едноставно не сте од таму. Се соочувате со култура која пулсира со потполно инаков дух од сето она што до тогаш сте го знаеле. Но разликите, меѓу вас и другата култура, секогаш се однесуваат на луѓето и артефактите, никогаш на небото, сонцето, хоризонтот.  

За жал, свет во кој се вреднуваат чесноста, добрината и човечноста, веројатно никогаш нема да постои. Токму затоа им останувам најверна на храмовите на овој свет, планините и карпите. Ако има чесност и добрина, таму се и извираат од секој лист, од секоја една тревка, од секој цвет. Само тие уште и можат да не потсетат на големината на животот.